ETAP 1. LIDER ZMIANY W JST. PRZYGOTOWANIE ZMIANY I START WDROŻENIA
MODUŁ I. DLACZEGO ZMIANA W JST JEST SZCZEGÓLNYM WYZWANIEM DLA KIEROWNIKA?
Cel modułu: Zrozumienie specyfiki prowadzenia zmian w administracji samorządowej i określenie roli kierownika w procesie wdrożenia.
Zawartość:
- skąd biorą się zmiany w JST: nowe przepisy, decyzje organów i kierownictwa, reorganizacja, nowe zadania, digitalizacja oraz potrzeba usprawnienia procesów;
- wdrażanie zmiany przy zachowaniu ciągłości realizacji zadań publicznych i obsługi mieszkańców;
- formalna odpowiedzialność a rzeczywisty wpływ kierownika na sposób przeprowadzenia zmiany;
- lider jako łącznik między kierownictwem, pracownikami, procesami i współpracującymi komórkami organizacyjnymi;
- stabilność, procedury i bezpieczeństwo organizacyjne a potrzeba doskonalenia i wdrażania nowych rozwiązań;
- najczęstsze błędy popełniane na początku procesu oraz diagnoza wyzwań uczestników.
MODUŁ II. JAK PRZYGOTOWAĆ ZMIANĘ W URZĘDZIE LUB JEDNOSTCE ORGANIZACYJNEJ JST?
Cel modułu: Wyposażenie uczestników w praktyczny schemat porządkujący przygotowanie zmiany w realiach administracji samorządowej.
Zawartość:
• problem, który ma zostać rozwiązany, oraz cel i oczekiwany rezultat zmiany;
• co w zmianie jest przesądzone i nie podlega negocjacji, a gdzie istnieje realna przestrzeń wpływu pracowników;
• zakres zmiany: zadania, odpowiedzialność, procedury, obieg informacji oraz współpraca między komórkami i jednostkami;
• analiza gotowości organizacji i zespołu do wdrożenia nowych rozwiązań;
• wpływ zmiany na ciągłość pracy, obsługę mieszkańców i innych odbiorców usług publicznych;
• zasoby kadrowe, czasowe i organizacyjne, ograniczenia, ryzyka i priorytety;
• pierwsze działania, szybkie rezultaty oraz mierniki pozwalające ocenić postęp.
MODUŁ III. INTERESARIUSZE ZMIANY W JST: KTO DECYDUJE, KTO WDRAŻA, KOGO ZMIANA DOTYCZY?
Cel modułu: Przygotowanie uczestników do rozpoznawania interesariuszy oraz różnych perspektyw i konsekwencji zmiany.
Zawartość:
- mapa interesariuszy wewnętrznych i zewnętrznych;
- kto podejmuje decyzję, kto odpowiada za wdrożenie, kogo zmiana dotyczy, komu należy ją wyjaśnić i czyjego zaangażowania potrzebujemy;
- typowi interesariusze w JST: kierownictwo, komórki merytoryczne i wspierające, jednostki organizacyjne, pracownicy, radni, mieszkańcy i partnerzy zewnętrzni: zależnie od charakteru zmiany;
- wpływ zmiany na zadania, odpowiedzialność, współpracę i poczucie bezpieczeństwa pracowników;
- sojusznicy zmiany, osoby niezdecydowane i sceptycy: różne potrzeby, różne sposoby działania;
- zależności między wydziałami, referatami, biurami i jednostkami organizacyjnymi jako potencjalne źródło ryzyka;
- angażowanie pracowników bez tworzenia pozorów współdecydowania.
MODUŁ IV. KOMUNIKOWANIE ZMIANY W URZĘDZIE: JASNO, SPÓJNIE I BEZ OBIETNIC BEZ POKRYCIA
Cel modułu: Rozwinięcie umiejętności przygotowania komunikacji budującej zrozumienie i ograniczającej niepewność.
Zawartość:
• co pracownicy powinni wiedzieć na początku zmiany i czego potrzebują, aby rozpocząć działanie;
• jak komunikować zmianę wynikającą z przepisów lub decyzji, na którą kierownik miał ograniczony wpływ;
• oddzielenie tego, co już zostało zdecydowane, od obszarów, które można jeszcze wspólnie wypracować;
• wyjaśnianie przyczyn, celu, oczekiwanego rezultatu i konsekwencji zmiany;
• komunikowanie niepewności i brakujących informacji bez utraty wiarygodności;
• dopasowanie komunikatu do różnych grup oraz zapewnienie spójności przekazu kadry zarządzającej;
• przepływ informacji między komórkami organizacyjnymi i jednostkami współpracującymi;
• pytania, emocje i trudne reakcje pracowników: przygotowanie pierwszego komunikatu zmiany.
MODUŁ V. OPÓR WOBEC ZMIANY W JST: DIAGNOZA ZAMIAST ETYKIETOWANIA
Cel modułu: Nauczenie uczestników rozpoznawania źródeł oporu oraz dobierania adekwatnych działań.
Zawartość:
• opór jako informacja o zmianie, a nie wyłącznie problem pracownika;
• źródła oporu: przeciążenie, brak wpływu, zaufania, umiejętności lub zasobów, obawa przed dodatkową odpowiedzialnością oraz wcześniejsze negatywne doświadczenia;
• odróżnianie sytuacji „nie chce” od „nie wie”, „nie potrafi” lub „nie ma warunków do wykonania zadania”;
• opór jawny, opór ukryty i pozorna akceptacja;
• rozpoznawanie obaw ukrytych pod argumentami merytorycznymi;
• kiedy wyjaśniać, kiedy angażować i wspierać, a kiedy stawiać wymagania i egzekwować ustalenia;
• małe kroki, pilotaże i szybkie rezultaty jako sposób ograniczania ryzyka i budowania wiarygodności zmiany.
REZULTAT ETAPU 1: Mapa wdrożenia konkretnej zmiany w JST: cel, interesariusze, ryzyka, komunikacja, możliwe źródła oporu i pierwsze działania.
ETAP 2. KIEROWNIK I ZESPÓŁ W ZMIANIE. ODPOWIEDZIALNOŚĆ, MOTYWACJA I UTRZYMANIE EFEKTYWNOŚCI
MODUŁ I. CO DZIEJE SIĘ Z ZESPOŁEM, GDY URZĄD PRZECHODZI ZMIANĘ?
Cel modułu: Zrozumienie wpływu zmiany na zachowania, emocje, gotowość i efektywność pracowników.
Zawartość:
• najczęstsze reakcje pracowników na zmianę i niepewność;
• przejściowy spadek efektywności jako naturalny element procesu przejścia;
• wdrażanie zmiany przy jednoczesnej realizacji zadań ustawowych, terminów i bieżącej obsługi mieszkańców;
• kumulowanie się zmian, zmęczenie zmianą i ryzyko spadku zaangażowania;
• różnice indywidualne w reagowaniu na nowe wymagania i niepewność;
• potrzeba informacji, wpływu, bezpieczeństwa i wsparcia;
• odróżnianie braku zaangażowania od braku gotowości, kompetencji lub zasobów;
• zadania lidera na różnych etapach zmiany.
MODUŁ II. PRZYWÓDZTWO SŁUŻEBNE W ADMINISTRACJI: WSPARCIE BEZ WYRĘCZANIA
Cel modułu: Pokazanie, jak wspierać bez wyręczania, zachowując wymagania i odpowiedzialność za rezultaty.
Zawartość:
• istota servant leadership w realiach administracji samorządowej oraz różnica między wsparciem a wyręczaniem;
• słuchanie, empatia i uważność jako narzędzia przywódcze: bez rezygnowania z wymagań;
• rozpoznawanie i usuwanie przeszkód w pracy: brak informacji, decyzji, zasobów, priorytetów lub współpracy;
• łączenie wsparcia z jasnym określaniem standardów, terminów i oczekiwanych rezultatów;
• stawianie granic, egzekwowanie ustaleń i utrzymywanie odpowiedzialności po stronie pracownika;
• rozwijanie samodzielności i inicjatywy poprzez pytania wzmacniające odpowiedzialność i uczenie się.
MODUŁ III. JAK MOTYWOWAĆ PRACOWNIKÓW, GDY MOŻLIWOŚCI FINANSOWE SĄ OGRANICZONE?
Cel modułu: Rozwinięcie umiejętności podtrzymywania zaangażowania z wykorzystaniem pozafinansowych narzędzi dostępnych kierownikowi.
Zawartość:
• dlaczego to samo nie motywuje wszystkich pracowników;
• motywacja wewnętrzna i zewnętrzna w warunkach administracji publicznej;
• autonomia, kompetencje, sens i poczucie wpływu jako źródła zaangażowania;
• budowanie poczucia sensu pracy poprzez pokazywanie jej znaczenia dla mieszkańców i jakości usług publicznych;
• docenianie jako wzmacnianie konkretnych zachowań i rezultatów;
• sprawiedliwe rozdzielanie zadań oraz wykorzystywanie wiedzy, doświadczenia i potencjału pracowników;
• dopasowanie zadań i odpowiedzialności do gotowości pracownika;
• rozmowy wzmacniające samodzielność i poczucie wpływu;
• zachowania lidera, które nieświadomie demotywują zespół.
MODUŁ IV. TRUDNE ROZMOWY KIEROWNIKA W CZASIE ZMIANY
Cel modułu: Wypracowanie sposobów prowadzenia rozmów, które łączą słuchanie i wsparcie z wymaganiem odpowiedzialności za ustalenia.
Zawartość:
• jasne komunikowanie celu, standardu, terminu i zakresu odpowiedzialności;
• różnica między udzielaniem wsparcia a przejmowaniem problemu pracownika;
• aktywne słuchanie i pytania ukierunkowujące rozmowę na rozwiązanie;
• informacja zwrotna w sytuacji spadku efektywności lub niewykonywania uzgodnionych działań;
• rozmowa z pracownikiem kwestionującym sens zmiany, odmawiającym przyjęcia odpowiedzialności albo wskazującym na brak czasu i zasobów;
• pozorna akceptacja zmiany: deklaracje bez działania;
• reagowanie na wymówki, przenoszenie odpowiedzialności i oczekiwanie, że przełożony rozwiąże problem za pracownika;
• uzgadnianie konkretnych działań, terminów i sposobu monitorowania postępu.
MODUŁ V. PRZECIĄŻENIE ZESPOŁU PODCZAS ZMIAN: CO RZECZYWIŚCIE MOŻE ZROBIĆ KIEROWNIK?
Cel modułu: Przygotowanie liderów do rozpoznawania przeciążenia i podejmowania działań możliwych w granicach ich odpowiedzialności i wpływu.
Zawartość:
• stres, przeciążenie i wypalenie zawodowe: najważniejsze różnice;
• indywidualne i zespołowe sygnały ostrzegawcze;
• organizacyjne źródła przeciążenia: nakładanie się zmian i zadań bieżących, braki kadrowe, niejasne priorytety i ograniczone zasoby;
• przegląd obciążenia pracą, priorytetów, terminów i dostępnych zasobów;
• co można przesunąć, ograniczyć, przeorganizować lub rozdzielić inaczej, aby utrzymać zdolność zespołu do realizacji zadań;
• prowadzenie rozmowy z przeciążonym lub sfrustrowanym pracownikiem;
• budowanie warunków sprzyjających regeneracji, wzajemnemu wsparciu i realistycznemu planowaniu pracy;
• odpowiedzialność lidera i granice jego możliwości: kiedy potrzebne jest wsparcie organizacyjne lub specjalistyczne.
REZULTAT ETAPU 2: Plan działania kierownika wobec zespołu w konkretnej zmianie: komunikacja, angażowanie, podział odpowiedzialności, trudne rozmowy, działania wobec przeciążenia i sposób monitorowania postępu.