Jak czytać budżet JST i nie zgubić się w WPF – co każdy radny powinien wiedzieć o planowaniu finansów samorządu - Lubelskie Forum Przewodniczących Rad

Szanowni Państwo, 
Przewodniczący rad i komisji, radni, pracownicy biur rad gmin, miast i powiatów woj. lubelskiego

Fundacja Rozwoju Demokracji Lokalnej Regionalny Ośrodek w Lublinie
zaprasza na sesję szkoleniowo-konsultacyjną Lubelskiego Forum Przewodniczących Rad
12 października br. w godz. 12:00-16:30 do Lublina

Jak czytać budżet JST i nie zgubić się w WPF – co każdy radny powinien wiedzieć o planowaniu finansów samorządu, w tym nowa klasyfikacja budżetowa z perspektywy organu stanowiącego (rady).

Dlaczego warto wziąć udział w proponowanym spotkaniu:

• Poznasz budżet i wpływ reformy na uchwałę budżetową - jak zmiany wpływają na stopień szczegółowości uchwał podejmowanych przez radę. 
• Poznasz WPF od strony praktycznej – bez tajemnic i niezrozumiałych skrótów. 
• Nauczysz się analizować dochody i wydatki – i zrozumiesz, co na nie wpływa.
• Dowiesz się, jak decyzje Rady wpływają na zdolność inwestycyjną i zadłużeniową JST.
• Poznasz narzędzia finansowania rozwoju – kredyty, pożyczki, obligacje, fundusze.

Podczas spotkania Forum skupimy się także na kluczowych aspektach reformy systemu budżetowego, która redefiniowała strukturę finansów publicznych, wchodząc w życie od 1 stycznia 2027 roku. Z punktu widzenia radnych, w tym szczególnie przewodniczących rad i komisji budżetowych gmin, powiatów i sejmików, zmiany te diametralnie zmodyfikowały strukturę uchwały budżetowej, rezygnując z prostej podmiany paragrafów na rzecz zupełnie nowej logiki ekonomiczne oraz sposób, w jaki podejmuje się uchwały budżetowe oraz Wieloletnią Prognozę Finansową (WPF).

• Projekt budżetu na 2027 rok, który wójt/burmistrz przedłoży Radzie do 15 listopada, musi być w całości sporządzony w nowym układzie. 
• Wiele nowych paragrafów zyskało charakter dwustronny, co ułatwi radnym kontrolę nad tym, jak konkretny strumień dochodów przekłada się bezpośrednio na przypisane mu wydatki.
• Dotychczasowe dotacje na zadania inwestycyjne były zliczane razem z bezpośrednimi zakupami majątkowymi gminy. Nowy podział wyodrębnia tzw. transfery majątkowe do osobnej grupy. Pozwoli to radzie na wyraźne oddzielenie inwestycji realizowanych bezpośrednio przez samorząd od środków przekazywanych podmiotom zewnętrznym.
• Spotkanie kierujemy w szczególności do radnych gminnych i powiatowych chcących świadomie i rzetelnie wykonywać swój mandat, rozumieć aktualne mechanizmy budżetowe oraz odpowiedzialnie kształtować politykę finansową JST.

1. Skąd samorząd ma pieniądze? Dochody JST po zmianie systemu finansowania

• dochody własne, podatki i opłaty lokalne – na które dochody rada ma rzeczywisty wpływ,
• PIT i CIT w nowym systemie – dlaczego znaczenie ma dochód podatników, a nie tylko wpływy podatkowe do budżetu państwa,
• subwencja ogólna i potrzeby finansowe: oświatowe, wyrównawcze, rozwojowe, ekologiczne i uzupełniające – co z tego mechanizmu powinien rozumieć radny. Ustawa o dochodach JST określa obecnie zarówno źródła dochodów, jak i zasady ustalania potrzeb finansowych samorządów.

2. Budżet gminy/powiatu j jak go czytać, żeby wiedzieć, na co się głosuje?

• dochody, wydatki, wynik budżetu, przychody i rozchody – najważniejsze zależności bez księgowego żargonu,
• deficyt nie zawsze oznacza problemy, a nadwyżka nie zawsze oznacza dobrą sytuację finansową,
• procedura uchwalania i zmiany budżetu: kiedy radny może zgłosić poprawkę, czego rada nie może zmienić samodzielnie i gdzie pojawiają się najczęstsze spory z organem wykonawczym.

3. WPF – prognoza finansowa czy lista przyszłych obietnic?

• co WPF mówi o przyszłości gminy i dlaczego nie należy analizować jej w oderwaniu od budżetu,
• przedsięwzięcia, inwestycje, dług i przyszłe obciążenia – dzisiejsza decyzja rady może ograniczyć możliwości kolejnych budżetów,
• plan a rzeczywistość – jak sprawdzić, czy prognoza jest rzeczywiście wykonalna. Realistyczność WPF powinna oznaczać wiarygodny obraz najbardziej prawdopodobnego przebiegu przyszłych wielkości finansowych, a nie tylko formalne spełnienie wskaźników.

4. Po co JST art. 242 i 243 ustawy o finansach publicznych?

• art. 242 – dlaczego wynik bieżący jest jednym z najważniejszych sygnałów kondycji finansowej gminy,
• art. 243 – ile długu gmina może obsłużyć i dlaczego samo spełnienie wskaźnika nie oznacza jeszcze, że stać ją na kolejne zobowiązania,
• zdolność ustawowa, zdolność kredytowa i rzeczywista zdolność do spłaty - trzy różne rzeczy.

5. Czy nasz samorząd naprawdę stać na kolejne inwestycje?

•  jak radny może ocenić kondycję finansową gminy na podstawie kilku podstawowych danych: nadwyżki operacyjnej, zadłużenia, obsługi długu, wydatków bieżących i płynności,
• plan a wykonanie – czego można dowiedzieć się z kilku lat realizacji budżetu,
• gdzie szukać ryzyk i potencjalnych oszczędności: oświata, administracja, gospodarka komunalna, wynagrodzenia i usługi. W praktycznych analizach JST właśnie trwałość nadwyżki operacyjnej i kontrola kosztów bieżących okazują się często ważniejsze dla możliwości inwestowania niż sam nominalny poziom długu.

6. Jak finansować rozwój i nie zablokować przyszłych budżetów?

• środki własne, dotacje, kredyt, pożyczka i obligacje – nie istnieje jeden najlepszy instrument dla każdej inwestycji,
• kiedy zadłużenie może być racjonalnym sposobem finansowania rozwoju, a kiedy staje się problemem,
• koszt pieniądza, okres spłaty, karencja i harmonogram – dlaczego dla budżetu czasami ważniejsze jest kiedy trzeba spłacać, niż samo oprocentowanie. Ustawa pozwala JST wykorzystywać kredyty, pożyczki i papiery wartościowe m.in. do finansowania planowanego deficytu oraz spłaty wcześniej zaciągniętych zobowiązań.

Spotkanie kierujemy do przewodniczących rad i komisji, radni, pracownicy biur rad, a także sekretarzy gmin, miast i powiatów woj. lubelskiego

Ekspert z zakresu finansów publicznych Doradca samorządowy. Praktyk z 24 letnim doświadczeniem w zarządzaniu finansami samorządowymi, przygotowywaniu Wieloletnich Planów Finansowych, biznesplanów i opracowań analitycznych dla JST i Spółek Komunalnych oraz finansowaniu inwestycji komunalnych. Absolwent Politechniki Zielonogórskiej na kierunku metody matematyki i informatyki w ekonomii. Współautor kilkuset opracowań z zakresu analiz budżetu JST, emisji obligacji oraz optymalizacji i restrukturyzacji zobowiązań. Wykładowca na szkoleniach z zakresu finansów komunalnych m.in. z planowania, restrukturyzacji, opracowywania WPF. Współtwórca wydawnictwa pt. „Obligacje komunalne. Zagadnienia prawne, finansowe, praktyczne. Ekspert zespołu strony samorządowej przy pracach nad obowiązującą od 1 stycznia 2025 r. Ustawą o dochodach JST.